[Khám phá] Nghệ thuật kịch rối Nhật Bản – Bunkaru

Nếu bạn là người yêu thích văn hóa Nhật Bản thì chắc hẳn đã từng nghe qua về nghệ thuật kịch rối Nhật Bản – Bunraku

Bunraku hay còn được gọi là Ningyō jōruri (人形浄瑠璃, Nhân hình tịnh lưu ly), là một thể loại kịch rối truyền thống Nhật Bản lâu đời, do tầng lớp thị dân phát triển trong thời kỳ Edo (1603-1867) và vẫn còn tồn tại và phát triển cho đến ngày nay.

Khám phá nghệ thuật kịch rối – Bunraku

Trong một vở kịch rối truyền thống – Bunraku sẽ có sự góp mặt của ba nhân vật là:

  • Ningyōtsukai hay Ningyōzukai – Người điểu khiển rối
  • Tayū – người lĩnh xướng
  • Shamisen (“Tam vị tuyến”) diễn viên

kịch rối Nhật Bản

Ningyōtsukai – Người điểu khiển rối

Mỗi con rối Bunraku thông thường có kích thước bằng một nửa người thật hay tùy thuộc vào đặc điểm của nhân vật trong vở kịch hoặc phong tục của mỗi đoàn kịch khác nhau mà rối lại có các kích thước khác nhau. Để điều khiển được các cử động của rối bunkaru sao cho uyển chuyển, tự nhiên nhất thì cần đến 3 người điều khiển là một người phụ trách chính và hai người trợ lý. Người điều khiển chính-omozukai, dùng tay phải của mình để điểu khiển tay phải con rối đồng thời cũng phụ tránh điều khiển các chuyển động của cơ miệng, mí mắt, lông mày. Người trợ lý thứ nhất, được gọi là hidarizukai hay sashizukai, tùy thuộc vào truyền thống của đoàn kịch, điều khiển tay trái con rối bằng tay phải của mình qua một cây gậy điểu khiển gắn vào cùi trỏ con rối. Người trợ lý thứ hai, gọi là ashizukai, điểu khiển cả hai chân của con rối.

Tất cả các con rối trừ các con rối phụ đều cần ba người điểu khiển. Người điều khiển rối chính thường mặc áo dài đen, trong khi hai người phụ trách thậm chí còn đội mũ đen để trở nên vô hình trong mắt khán giả.

Tayū – người lĩnh xướng

Tayu là người kể chuyện, một Tayu phải biết cách sử dụng giọng nói, cách dùng từ để diễn tả, bên cạnh đó họ phải một mình kiêm hết tất cả các nhân vật xuất hiện từ đàn ông, phụ nữ cho đến trẻ nhỏ. Vậy nên Tayu phải là người có giọng khỏe và có âm vực rộng. Ngoài ra, để tránh mất đi sự thu hút của giọng nói, thì những người lĩnh xướng đều không được sử dụng micro mà phải dùng giọng tự nhiên của mình. Trong một vở kịch, người lĩnh xướng sẽ ngồi cạnh người chơi shamisen trên một bệ nổi.

Bunkaru Nhật Bản

Shamisen (“Tam vị tuyến”) diễn viên

Đặc trưng truyền thống trong kịch rối Bunkaru chính là tiếng nhạc trầm du dương của đàn shamisen. Đàn shamise là loại nhạc cụ truyền thống của người Nhật được chơi kèm trong Bunraku. Trong mỗi vở kịch rối, Shamisen sẽ đồng diễn với phần kể chuyện của Tayu, giúp khán giả cảm nhận được bối cảnh và tâm trạng của nhân vật bằng âm điệu. Để được như vậy thì sự kết hợp với Tayu là rất quan trọng, đồng thời để ngón đàn Shamisen có thể tạo ra âm điệu phù hợp với cảnh thì đòi hỏi người tấu đàn phải hiểu sâu sắc câu chuyện. Nhạc công chơi shamisen thông thường là người quyết định tốc độ kể chuyện và thời gian đối với hành động của con rối.

Ngày nay, Bunraku chủ yếu được biểu diễn trong những nhà hát hiện đại theo phong cách châu Âu. Bunraku tồn tại được chủ yếu là nhờ sự hỗ trợ của chính phủ cũng như việc thành lập Nhà hát quốc gia ở Tokyo và Nhà hát bunraku quốc gia ở Osaka.

Nếu bạn yêu thích văn hóa Nhật Bản và muốn học tiếng Nhật để có thể tìm hiểu thêm về đất nước mặt trời mọc thì hãy tham khảo khóa học tiếng Nhật Online của Akira. Với phương pháp học tập hiệu quả, các bạn học viên ở Akira có thể giao tiếp thành thạo chỉ sau 3 tháng.

HỌC TIẾNG NHẬT HIỆU QUẢ CÙNG AKIRA